Kiểm Toán Viên Là Gì? Công Việc, Quy Trình & Quy Định 2026

Q: Kiểm toán viên có phải là kế toán viên không?

Không. Kế toán viên chủ yếu ghi nhận và lập thông tin kế toán, còn kiểm toán viên độc lập thực hiện kiểm tra, đánh giá và đưa ra ý kiến đối với thông tin được kiểm toán.

Q: Kiểm toán viên kiểm tra những khoản mục nào?

Tùy đặc điểm doanh nghiệp, kiểm toán viên có thể kiểm tra tiền, công nợ, hàng tồn kho, tài sản, doanh thu, chi phí, thuế, vốn chủ sở hữu và các khoản mục khác trên báo cáo tài chính.

(5/5) - 166 bình chọn.

13/11/2021 2746

Kiểm toán viên là gì? Công việc, trách nhiệm và quy trình kiểm toán doanh nghiệp

Thành lập từ năm 2002, Công ty TNHH Kiểm toán – Tư vấn Đất Việt cung cấp dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính, kiểm toán quyết toán dự án hoàn thành và các dịch vụ tư vấn chuyên môn cho doanh nghiệp. Trong thực tế triển khai các cuộc kiểm toán, chúng tôi nhận thấy một vấn đề phổ biến: nhiều doanh nghiệp biết mình cần “thuê kiểm toán”, nhưng chưa thực sự hiểu kiểm toán viên là ai, kiểm toán viên sẽ kiểm tra những gì, doanh nghiệp cần chuẩn bị hồ sơ nào và kết quả kiểm toán có thể ảnh hưởng ra sao đến báo cáo tài chính.

Hiểu đúng vai trò của kiểm toán viên không chỉ là vấn đề kiến thức chuyên ngành. Đối với chủ doanh nghiệp, giám đốc tài chính và kế toán trưởng, đây còn là cơ sở để lựa chọn đơn vị kiểm toán phù hợp, chủ động chuẩn bị hồ sơ, giảm thời gian giải trình và hạn chế những điều chỉnh lớn vào giai đoạn cuối cuộc Kiểm toán.

Nói ngắn gọn: Kiểm toán viên là người có chuyên môn thực hiện việc thu thập và đánh giá bằng chứng kiểm toán nhằm đưa ra kết luận hoặc ý kiến về thông tin được kiểm toán theo các tiêu chuẩn, chuẩn mực và quy định có liên quan.

Trong Kiểm toán Báo cáo Tài chính, mục tiêu cốt lõi không phải là “tìm mọi sai sót” hay “kiểm tra lại 100% chứng từ”. Kiểm toán viên thực hiện các thủ tục dựa trên đánh giá rủi ro, mức trọng yếu, hệ thống kiểm soát nội bộ và bằng chứng thu thập được để hình thành Ý kiến Kiểm toán về báo cáo tài chính.

Kiểm toán viên là ai?

Kiểm toán viên là gì?

Theo cách hiểu trong hoạt động kiểm toán độc lập, kiểm toán viên là người có đủ tiêu chuẩn, điều kiện chuyên môn theo quy định để thực hiện công việc kiểm toán. Khi đáp ứng điều kiện đăng ký hành nghề theo pháp luật, kiểm toán viên có thể thực hiện hoạt động kiểm toán với tư cách kiểm toán viên hành nghề trong khuôn khổ của doanh nghiệp kiểm toán đủ điều kiện.

Cần phân biệt ba khái niệm thường bị sử dụng lẫn lộn:

Khái niệm	Cách hiểu thực tế	Điểm cần lưu ý
Kiểm toán viên	Người có chuyên môn, năng lực kiểm toán	Có thể được hiểu theo nghĩa nghề nghiệp chung
Kiểm toán viên hành nghề	Kiểm toán viên đáp ứng điều kiện đăng ký hành nghề theo quy định	Liên quan trực tiếp đến việc cung cấp dịch vụ kiểm toán độc lập
Doanh nghiệp kiểm toán	Tổ chức đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán	Là chủ thể ký hợp đồng và tổ chức cung cấp dịch vụ

Đối với khách hàng doanh nghiệp, một sai lầm phổ biến là chỉ quan tâm đến “một kiểm toán viên giỏi”. Trên thực tế, chất lượng cuộc kiểm toán còn phụ thuộc vào năng lực của cả nhóm kiểm toán, quy trình kiểm soát chất lượng, kinh nghiệm ngành, khả năng tổ chức công việc và tư cách pháp lý của doanh nghiệp kiểm toán.

Vì vậy, khi lựa chọn dịch vụ, doanh nghiệp không nên chỉ hỏi: “Ai sẽ là kiểm toán viên?”, mà cần hỏi thêm:

Doanh nghiệp kiểm toán có đủ điều kiện cung cấp dịch vụ hay không?
Người phụ trách cuộc kiểm toán có kinh nghiệm với ngành nghề của khách hàng không?
Nhóm kiểm toán có hiểu các rủi ro đặc thù của doanh nghiệp không?
Phạm vi công việc và tiến độ có được xác định rõ không?
Quy trình kiểm soát chất lượng báo cáo được thực hiện như thế nào?

Đây mới là cách đánh giá thực tế khi doanh nghiệp lựa chọn đơn vị kiểm toán.

Kiểm toán viên làm những công việc gì?

Kiểm toán viên thực hiện việc đánh giá rủi ro, thu thập bằng chứng, kiểm tra các khoản mục trọng yếu, trao đổi các sai sót phát hiện và hình thành ý kiến kiểm toán.

Công việc thực tế phức tạp hơn nhiều so với việc kiểm tra hóa đơn và đối chiếu số liệu.

Tìm hiểu doanh nghiệp và môi trường hoạt động

Trước khi thiết kế thủ tục kiểm toán, kiểm toán viên cần hiểu doanh nghiệp đang hoạt động trong bối cảnh nào.

Các nội dung thường được tìm hiểu gồm:

Ngành nghề kinh doanh;
Mô hình doanh thu;
Cơ cấu sở hữu;
Hệ thống kế toán;
Quy trình bán hàng và thu tiền;
Quy trình mua hàng và thanh toán;
Quản lý hàng tồn kho;
Quản lý tài sản cố định;
Chính sách tiền lương;
Giao dịch với các bên liên quan;
Các khoản vay và cam kết tài chính;
Nghĩa vụ thuế;
Những thay đổi lớn trong năm tài chính.

Ví dụ, một doanh nghiệp thương mại có doanh thu tăng 70% trong tháng cuối năm sẽ tạo ra câu hỏi khác với một doanh nghiệp sản xuất có tỷ lệ hao hụt nguyên vật liệu tăng bất thường.

Kiểm toán viên không chỉ nhìn vào con số. Kiểm toán viên phải hiểu câu chuyện kinh doanh phía sau con số đó.

Đánh giá rủi ro có sai sót trọng yếu

Không phải khoản mục nào trên báo cáo tài chính cũng có mức độ rủi ro giống nhau.

Kiểm toán viên thường tập trung nhiều hơn vào:

Khoản mục có giá trị lớn;
Giao dịch phức tạp;
Ước tính kế toán;
Giao dịch bất thường;
Giao dịch cuối kỳ;
Giao dịch với bên liên quan;
Khoản mục có khả năng bị thao túng;
Khu vực có kiểm soát nội bộ yếu.

Ví dụ, với doanh nghiệp xây dựng, doanh thu theo tiến độ, chi phí dở dang và công nợ phải thu có thể là các khu vực rủi ro cao.

Với doanh nghiệp thương mại, rủi ro có thể tập trung vào hàng tồn kho, ghi nhận doanh thu, chiết khấu thương mại và công nợ.

Với doanh nghiệp FDI, kiểm toán viên có thể cần quan tâm sâu hơn đến giao dịch liên kết, phí dịch vụ nội bộ tập đoàn, công nợ với bên liên quan và các giao dịch bằng ngoại tệ.

Xác định mức trọng yếu

Một trong những khái niệm quan trọng nhất của kiểm toán là trọng yếu.

Không phải mọi sai sót đều dẫn đến việc báo cáo tài chính bị coi là không đáng tin cậy. Kiểm toán viên xem xét liệu sai sót, riêng lẻ hoặc tổng hợp, có thể ảnh hưởng đến quyết định kinh tế của người sử dụng báo cáo tài chính hay không.

Mức trọng yếu được xác định dựa trên xét đoán nghề nghiệp và đặc điểm của từng doanh nghiệp.

Các cơ sở tham chiếu có thể liên quan đến:

Doanh thu;
Lợi nhuận trước thuế;
Tổng tài sản;
Vốn chủ sở hữu;
Hoặc chỉ tiêu phù hợp khác.

Do đó, hai doanh nghiệp có cùng một sai sót 500 triệu đồng nhưng tác động kiểm toán có thể hoàn toàn khác nhau.

Thu thập bằng chứng kiểm toán

Bằng chứng là nền tảng để kiểm toán viên hình thành kết luận.

Các phương pháp thường được sử dụng gồm:

Kiểm tra chứng từ;
Kiểm tra hợp đồng;
Đối chiếu sổ kế toán;
Gửi thư xác nhận;
Quan sát;
Phỏng vấn;
Thực hiện lại;
Tính toán lại;
Thủ tục phân tích;
Kiểm tra dữ liệu và chọn mẫu.

Một nguyên tắc quan trọng là: ý kiến kiểm toán phải được hỗ trợ bởi bằng chứng kiểm toán đầy đủ và thích hợp.

Giải trình bằng lời của kế toán hoặc ban giám đốc có thể là một nguồn thông tin, nhưng trong nhiều trường hợp không thể thay thế bằng chứng độc lập và tài liệu phù hợp.

Kiểm toán viên là ai?

Kiểm toán viên khác kế toán viên như thế nào?

Đây là câu hỏi có lượng tìm kiếm lớn và cũng là điểm nhiều chủ doanh nghiệp dễ nhầm lẫn.

Tiêu chí	Kế toán viên	Kiểm toán viên độc lập
Vai trò chính	Ghi nhận, xử lý và lập thông tin kế toán	Kiểm tra, đánh giá và đưa ra ý kiến
Mối quan hệ với doanh nghiệp	Thường làm việc trong hoặc cho doanh nghiệp	Yêu cầu tính độc lập trong cuộc kiểm toán
Công việc	Hạch toán, lập sổ, lập báo cáo	Đánh giá rủi ro, kiểm tra bằng chứng, hình thành ý kiến
Mục tiêu	Tạo lập thông tin tài chính	Gia tăng độ tin cậy của thông tin được kiểm toán
Trách nhiệm	Phụ trách công tác kế toán theo phạm vi công việc	Thực hiện kiểm toán theo pháp luật và chuẩn mực nghề nghiệp

Điểm quan trọng: Kiểm toán viên không thay thế trách nhiệm của kế toán trưởng hoặc ban giám đốc.

Ban giám đốc doanh nghiệp vẫn chịu trách nhiệm đối với việc lập và trình bày báo cáo tài chính theo khuôn khổ áp dụng. Kiểm toán viên thực hiện kiểm toán và đưa ra ý kiến dựa trên công việc đã thực hiện.

Nói cách khác:

Kế toán lập báo cáo – Ban giám đốc chịu trách nhiệm về báo cáo – Kiểm toán viên độc lập kiểm tra và đưa ra ý kiến.

Điều kiện để trở thành kiểm toán viên hành nghề

Hoạt động kiểm toán độc lập là ngành nghề có điều kiện. Vì vậy, không phải bất kỳ người nào có kinh nghiệm kế toán cũng có thể tự nhận là kiểm toán viên hành nghề và cung cấp dịch vụ kiểm toán độc lập.

Về nguyên tắc, hệ thống pháp luật về kiểm toán độc lập quy định các yêu cầu liên quan đến:

Tiêu chuẩn của kiểm toán viên;
Chứng chỉ kiểm toán viên;
Thời gian làm việc thực tế;
Đăng ký hành nghề;
Cập nhật kiến thức;
Tư cách hành nghề;
Các trường hợp không được đăng ký hoặc không được thực hiện kiểm toán.

Doanh nghiệp khi thuê kiểm toán không nên chỉ kiểm tra danh thiếp hoặc chức danh. Cần đánh giá tư cách pháp lý của doanh nghiệp kiểm toán và đội ngũ phụ trách cuộc kiểm toán.

Chứng chỉ kiểm toán viên có ý nghĩa gì?

Chứng chỉ chuyên môn là một trong những nền tảng thể hiện năng lực nghề nghiệp. Tuy nhiên, trong thực tế, một cuộc kiểm toán chất lượng còn đòi hỏi:

Kinh nghiệm thực tế;
Hiểu biết ngành;
Khả năng nhận diện rủi ro;
Tư duy hoài nghi nghề nghiệp;
Khả năng phân tích dữ liệu;
Khả năng giao tiếp với doanh nghiệp;
Tuân thủ chuẩn mực đạo đức và tính độc lập.

Một người có kiến thức lý thuyết tốt nhưng thiếu kinh nghiệm xử lý các giao dịch phức tạp có thể gặp khó khăn khi kiểm toán doanh nghiệp có nhiều hợp đồng, nhiều đơn vị phụ thuộc hoặc các ước tính kế toán trọng yếu.

Quy định pháp luật mới doanh nghiệp cần lưu ý trong năm 2026

Khi tìm hiểu về kiểm toán viên, doanh nghiệp cần tránh sử dụng các bài viết pháp lý cũ mà không kiểm tra tình trạng hiệu lực của văn bản.

Khung pháp lý về kiểm toán độc lập tại Việt Nam bao gồm Luật Kiểm toán độc lập và các văn bản sửa đổi, bổ sung, hướng dẫn có liên quan; hệ thống chuẩn mực kiểm toán Việt Nam; quy định về đăng ký và quản lý hành nghề; kiểm soát chất lượng và xử lý vi phạm.

Luật Kiểm toán độc lập và văn bản hợp nhất

Luật Kiểm toán độc lập điều chỉnh các nội dung quan trọng như:

Nguyên tắc hoạt động kiểm toán độc lập;
Tiêu chuẩn kiểm toán viên;
Kiểm toán viên hành nghề;
Điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán;
Quyền và nghĩa vụ của các bên;
Các trường hợp phải kiểm toán;
Báo cáo kiểm toán;
Kiểm soát chất lượng.

Đối với doanh nghiệp, ý nghĩa thực tế là việc lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ kiểm toán không thể chỉ dựa vào giá. Tư cách pháp lý, năng lực chuyên môn và tính độc lập là các điều kiện cốt lõi.

Quy định về đăng ký và quản lý hành nghề được tiếp tục cập nhật

Các quy định về đăng ký, quản lý và công khai danh sách kiểm toán viên hành nghề đã có những điều chỉnh trong giai đoạn gần đây.

Điều này nhấn mạnh một nguyên tắc quan trọng đối với khách hàng:

Hãy kiểm tra tình trạng đủ điều kiện của đơn vị và người hành nghề tại thời điểm ký kết, thay vì chỉ dựa vào thông tin giới thiệu cũ.

Đối với hợp đồng kiểm toán có mục đích đặc thù như phục vụ cơ quan quản lý, nhà đầu tư, tổ chức tín dụng hoặc hồ sơ có yêu cầu riêng, doanh nghiệp càng cần xác định rõ điều kiện pháp lý áp dụng.

Nghị định 132/2026/NĐ-CP và yêu cầu tăng cường tuân thủ

Năm 2026, khung xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế toán và kiểm toán độc lập tiếp tục được cập nhật thông qua Nghị định 132/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định 41/2018/NĐ-CP.

Đối với doanh nghiệp và người hành nghề, thông điệp thực tế là:

Không xem nhẹ điều kiện hành nghề;
Không xem nhẹ nghĩa vụ cung cấp và lưu trữ hồ sơ;
Không can thiệp không phù hợp vào tính độc lập của kiểm toán;
Không sử dụng báo cáo kiểm toán sai mục đích hoặc sai phạm vi;
Cần thường xuyên cập nhật văn bản pháp luật đang có hiệu lực.

Lưu ý: Quy định pháp luật có thể tiếp tục thay đổi. Doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản có hiệu lực tại thời điểm phát sinh giao dịch hoặc thực hiện cuộc kiểm toán.

Quy trình kiểm toán viên kiểm tra từng khoản mục như thế nào?

Quy trình Kiểm toán là phần doanh nghiệp nên đặc biệt quan tâm vì giúp bộ phận kế toán chuẩn bị hồ sơ đúng trọng tâm.

Kiểm toán viên không áp dụng một checklist máy móc giống nhau cho mọi doanh nghiệp. Thủ tục cụ thể phụ thuộc vào rủi ro, trọng yếu, ngành nghề và bằng chứng sẵn có.

Tuy nhiên, có thể hình dung theo các nhóm khoản mục sau.

Tiền và tiền gửi ngân hàng

Kiểm toán viên có thể thực hiện:

Đối chiếu sổ quỹ;
Kiểm tra biên bản kiểm kê tiền;
Đối chiếu sổ phụ ngân hàng;
Kiểm tra bảng đối chiếu ngân hàng;
Gửi hoặc kiểm tra xác nhận số dư;
Kiểm tra giao dịch trước và sau ngày khóa sổ;
Xem xét các khoản tiền bị hạn chế sử dụng.

Rủi ro thường gặp:

Chênh lệch sổ kế toán và ngân hàng;
Khoản chuyển tiền chưa được xử lý đúng;
Số dư ngoại tệ đánh giá chưa phù hợp;
Tài khoản ngân hàng chưa được ghi nhận đầy đủ.

Các khoản phải thu khách hàng

Thủ tục có thể bao gồm:

Đối chiếu công nợ;
Gửi thư xác nhận;
Kiểm tra thu tiền sau ngày kết thúc kỳ kế toán;
Kiểm tra hợp đồng và hóa đơn;
Phân tích tuổi nợ;
Đánh giá khả năng thu hồi;
Xem xét dự phòng tổn thất.

Ví dụ thực tế:

Doanh nghiệp ghi nhận khoản phải thu 8 tỷ đồng từ một khách hàng đã quá hạn thanh toán trong thời gian dài. Việc chỉ có hóa đơn và biên bản đối chiếu công nợ chưa chắc đã đủ để kết luận rằng toàn bộ 8 tỷ đồng có khả năng thu hồi.

Kiểm toán viên có thể xem xét thêm:

Lịch sử thanh toán;
Tình trạng pháp lý của khách hàng;
Khoản thu sau ngày khóa sổ;
Tranh chấp;
Bằng chứng về khả năng thanh toán.

Hàng tồn kho

Đây thường là một trong những khoản mục có rủi ro cao.

Kiểm toán viên có thể:

Tham gia quan sát kiểm kê;
Kiểm tra chọn mẫu hàng hóa;
Đối chiếu thẻ kho và sổ kế toán;
Kiểm tra giá vốn;
Kiểm tra phương pháp tính giá;
Xem xét hàng chậm luân chuyển;
Đánh giá dự phòng;
Kiểm tra giao dịch cận ngày khóa sổ.

Sai lầm phổ biến: Doanh nghiệp cho rằng chỉ cần số lượng tồn kho trên phần mềm khớp với sổ kế toán là đủ.

Trong thực tế, kiểm toán còn quan tâm đến:

Hàng có thực sự tồn tại không?
Doanh nghiệp có quyền sở hữu không?
Hàng có bị hư hỏng hoặc lỗi thời không?
Giá trị ghi sổ có phù hợp không?
Hàng mua, hàng bán cận ngày khóa sổ đã ghi nhận đúng kỳ chưa?

Tài sản cố định

Hồ sơ thường được kiểm tra gồm:

Hợp đồng mua;
Hóa đơn;
Biên bản bàn giao;
Hồ sơ nghiệm thu;
Chứng từ thanh toán;
Hồ sơ pháp lý về quyền sở hữu hoặc sử dụng;
Bảng tính khấu hao;
Hồ sơ thanh lý.

Rủi ro thường gặp:

Ghi nhận chi phí sửa chữa thành tài sản;
Ghi nhận tài sản chưa đủ điều kiện;
Thời gian khấu hao chưa phù hợp;
Tài sản không còn sử dụng nhưng chưa xử lý;
Hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ.

Doanh thu

Doanh thu thường là khu vực được chú trọng vì có thể phát sinh rủi ro ghi nhận sai kỳ hoặc ghi nhận khi chưa đáp ứng điều kiện.

Kiểm toán viên có thể:

Kiểm tra hợp đồng;
Đối chiếu hóa đơn;
Kiểm tra biên bản giao nhận;
Kiểm tra nghiệm thu;
Kiểm tra thu tiền;
Phân tích biến động;
Kiểm tra giao dịch cuối năm và đầu năm sau.

Ví dụ:

Doanh nghiệp xuất hóa đơn ngày 30/12 nhưng hàng thực tế được giao vào tháng 01 năm sau.

Câu hỏi kiểm toán không dừng ở việc “đã có hóa đơn chưa”, mà là:

Doanh thu đã đáp ứng điều kiện ghi nhận trong kỳ hay chưa?

Chi phí và công nợ phải trả

Kiểm toán viên thường quan tâm đến cả hai chiều:

Chi phí ghi nhận có thực sự phát sinh không?
Có chi phí hoặc nghĩa vụ nào phát sinh nhưng doanh nghiệp chưa ghi nhận không?

Thủ tục có thể bao gồm:

Kiểm tra hóa đơn và hợp đồng;
Kiểm tra thanh toán;
Kiểm tra chi phí sau ngày khóa sổ;
Đối chiếu nhà cung cấp;
Tìm kiếm công nợ chưa ghi nhận;
Phân tích biến động chi phí.

Thuế và nghĩa vụ với Nhà nước

Kiểm toán báo cáo tài chính không đồng nghĩa với quyết toán thuế và cũng không đảm bảo doanh nghiệp sẽ không bị cơ quan thuế điều chỉnh.

Tuy nhiên, trong quá trình kiểm toán, các vấn đề thuế có ảnh hưởng trọng yếu đến báo cáo tài chính có thể được xem xét.

Doanh nghiệp thường cần chuẩn bị:

Tờ khai thuế;
Hồ sơ quyết toán;
Biên bản thanh tra, kiểm tra thuế nếu có;
Đối chiếu nghĩa vụ thuế;
Hồ sơ giao dịch liên kết nếu thuộc diện áp dụng;
Các tài liệu giải trình liên quan.

Xem thêm: Danh sách Công ty Kiểm toán

Kiểm toán viên thường kiểm tra gì

Bảng tóm tắt: Kiểm toán viên thường kiểm tra gì?

Khoản mục	Mục tiêu kiểm toán trọng tâm	Hồ sơ doanh nghiệp nên chuẩn bị
Tiền	Tồn tại, đầy đủ, chính xác	Sổ quỹ, sổ phụ, xác nhận ngân hàng
Phải thu	Tồn tại, khả năng thu hồi	Hợp đồng, đối chiếu công nợ, hồ sơ thu tiền
Hàng tồn kho	Tồn tại, định giá, quyền sở hữu	Biên bản kiểm kê, thẻ kho, bảng giá thành
Tài sản cố định	Tồn tại, ghi nhận, khấu hao	Hóa đơn, hợp đồng, nghiệm thu, bảng khấu hao
Doanh thu	Phát sinh, đúng kỳ, chính xác	Hợp đồng, hóa đơn, giao nhận, nghiệm thu
Chi phí	Phát sinh, đầy đủ, đúng kỳ	Hóa đơn, hợp đồng, chứng từ thanh toán
Công nợ phải trả	Đầy đủ, nghĩa vụ hiện tại	Đối chiếu nhà cung cấp, hợp đồng
Thuế	Ghi nhận nghĩa vụ phù hợp	Tờ khai, quyết toán, biên bản thuế

Kiểm toán viên có kiểm tra 100% chứng từ không?

Thông thường, kiểm toán báo cáo tài chính không đồng nghĩa với kiểm tra 100% mọi chứng từ và mọi giao dịch.

Kiểm toán viên thiết kế thủ tục dựa trên:

Đánh giá rủi ro;
Mức trọng yếu;
Đặc điểm tổng thể;
Kiểm soát nội bộ;
Phương pháp chọn mẫu;
Xét đoán nghề nghiệp.

Đây là điểm doanh nghiệp cần hiểu đúng.

Nếu một doanh nghiệp có hàng trăm nghìn giao dịch, việc kiểm tra từng giao dịch không nhất thiết là cách tiếp cận hiệu quả hoặc phù hợp với mục tiêu kiểm toán báo cáo tài chính.

Thay vào đó, kiểm toán viên có thể:

Chọn các giao dịch giá trị lớn;
Chọn giao dịch bất thường;
Chọn mẫu đại diện;
Tập trung vào khu vực rủi ro;
Kết hợp kiểm tra chi tiết và thủ tục phân tích.

Do đó, báo cáo kiểm toán không nên được hiểu là “chứng nhận rằng doanh nghiệp hoàn toàn không có bất kỳ sai sót nào”.

Các dạng ý kiến kiểm toán doanh nghiệp cần hiểu

Kết quả quan trọng của một cuộc kiểm toán báo cáo tài chính là báo cáo kiểm toán, trong đó có ý kiến của kiểm toán viên.

Về tổng thể, doanh nghiệp thường gặp bốn dạng ý kiến chính.

Ý kiến chấp nhận toàn phần

Đây là trường hợp kiểm toán viên kết luận báo cáo tài chính đã được lập và trình bày phù hợp, trên các khía cạnh trọng yếu, với khuôn khổ lập và trình bày báo cáo tài chính được áp dụng.

Cần hiểu đúng rằng:

Ý kiến chấp nhận toàn phần không có nghĩa doanh nghiệp hoàn hảo hoặc không tồn tại bất kỳ sai sót nhỏ nào.

Khái niệm “trên các khía cạnh trọng yếu” là yếu tố rất quan trọng.

Ý kiến ngoại trừ

Ý kiến ngoại trừ có thể phát sinh khi vấn đề là trọng yếu nhưng không lan tỏa đến mức làm ảnh hưởng tổng thể báo cáo tài chính.

Ví dụ:

Không thu thập được bằng chứng phù hợp cho một khoản mục trọng yếu nhưng ảnh hưởng không lan tỏa;
Một chính sách hoặc cách ghi nhận chưa phù hợp và tác động trọng yếu nhưng giới hạn ở một khu vực nhất định.

Ý kiến trái ngược

Ý kiến trái ngược được đưa ra khi sai sót là trọng yếu và có tính lan tỏa đến báo cáo tài chính.

Đây là dạng ý kiến có mức độ nghiêm trọng cao và có thể ảnh hưởng đáng kể đến:

Nhà đầu tư;
Ngân hàng;
Cổ đông;
Đối tác;
Cơ quan quản lý;
Các bên sử dụng báo cáo tài chính.

Từ chối đưa ra ý kiến

Kiểm toán viên có thể từ chối đưa ra ý kiến khi không thể thu thập đầy đủ bằng chứng kiểm toán thích hợp và ảnh hưởng tiềm tàng có thể vừa trọng yếu vừa lan tỏa.

Ví dụ:

Không thể tiếp cận hồ sơ quan trọng;
Hạn chế nghiêm trọng phạm vi kiểm toán;
Không thể xác minh các khoản mục có ảnh hưởng lớn đến tổng thể báo cáo.

Vì sao tính độc lập của kiểm toán viên đặc biệt quan trọng?

Giá trị của kiểm toán độc lập phụ thuộc rất lớn vào tính độc lập và khách quan.

Nếu người kiểm tra đồng thời chịu áp lực phải bảo vệ kết quả do chính mình tạo ra, độ tin cậy của kết luận có thể bị ảnh hưởng.

Vì vậy, kiểm toán viên phải nhận diện và xử lý các nguy cơ ảnh hưởng đến tính độc lập, chẳng hạn:

Lợi ích tài chính;
Quan hệ thân thuộc;
Tự kiểm tra lại công việc của chính mình;
Sự phụ thuộc không phù hợp;
Áp lực hoặc đe dọa;
Mối quan hệ có thể ảnh hưởng đến tính khách quan.

Đối với doanh nghiệp, tính độc lập không phải là thủ tục hình thức. Đây là một trong những yếu tố tạo nên giá trị của báo cáo kiểm toán đối với bên thứ ba.

Checklist hồ sơ doanh nghiệp nên chuẩn bị trước khi kiểm toán

Chuẩn bị hồ sơ tốt có thể giúp giảm đáng kể thời gian trao đổi và hạn chế tình trạng bổ sung tài liệu nhiều lần.

Hồ sơ pháp lý

Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp;
Điều lệ;
Hồ sơ thay đổi đăng ký doanh nghiệp;
Giấy phép chuyên ngành nếu có;
Biên bản và nghị quyết quan trọng;
Cơ cấu tổ chức;
Danh sách bên liên quan.

Hồ sơ kế toán tổng hợp

Báo cáo tài chính;
Bảng cân đối số phát sinh;
Sổ cái;
Sổ chi tiết;
Chính sách kế toán;
Danh mục tài khoản;
Bút toán cuối kỳ.

Tiền và ngân hàng

Sổ quỹ;
Biên bản kiểm kê;
Sổ phụ;
Xác nhận số dư;
Bảng đối chiếu ngân hàng.

Công nợ

Danh sách phải thu, phải trả;
Phân tích tuổi nợ;
Biên bản đối chiếu;
Hợp đồng;
Hồ sơ thanh toán sau ngày khóa sổ.

Hàng tồn kho

Báo cáo nhập – xuất – tồn;
Biên bản kiểm kê;
Thẻ kho;
Bảng tính giá thành;
Danh sách hàng chậm luân chuyển.

Tài sản

Danh mục tài sản cố định;
Bảng khấu hao;
Hợp đồng mua bán;
Hóa đơn;
Biên bản bàn giao;
Hồ sơ thanh lý.

Doanh thu và chi phí

Hợp đồng lớn;
Hóa đơn;
Biên bản giao nhận;
Hồ sơ nghiệm thu;
Bảng phân tích doanh thu;
Hồ sơ các khoản chi phí trọng yếu.

Thuế

Tờ khai;
Quyết toán;
Biên bản thanh tra, kiểm tra;
Đối chiếu số liệu thuế và kế toán;
Hồ sơ giao dịch liên kết nếu áp dụng.

Khuyến nghị thực tế: Không nên chờ đến ngày nhóm kiểm toán bắt đầu làm việc mới tập hợp hồ sơ. Doanh nghiệp nên yêu cầu danh mục tài liệu trước và phân công rõ người phụ trách từng nhóm hồ sơ.

Ví dụ thực tế: Một cuộc kiểm toán có thể phát hiện vấn đề như thế nào?

Giả sử Công ty A là doanh nghiệp thương mại có doanh thu 300 tỷ đồng.

Cuối năm, doanh nghiệp ghi nhận:

Hàng tồn kho: 80 tỷ đồng;
Phải thu khách hàng: 65 tỷ đồng;
Doanh thu tháng 12 tăng 90% so với bình quân các tháng trước.

Kiểm toán viên không nên chỉ chọn ngẫu nhiên vài hóa đơn.

Trước hết, cần đặt câu hỏi:

Vì sao doanh thu tháng 12 tăng mạnh?
Hàng đã thực sự được giao trước ngày khóa sổ chưa?
Có giao dịch nào bị ghi nhận doanh thu sớm không?
Công nợ phát sinh cuối năm có được thu tiền sau đó không?
Hàng tồn kho có bao gồm hàng chậm luân chuyển không?
Có hàng gửi đi bán hoặc hàng giữ hộ cần phân loại riêng không?

Sau khi đánh giá rủi ro, nhóm kiểm toán có thể:

Chọn mẫu các giao dịch doanh thu cuối năm;
Kiểm tra hợp đồng và chứng từ giao nhận;
Kiểm tra thu tiền sau ngày khóa sổ;
Gửi xác nhận công nợ;
Quan sát kiểm kê hàng tồn kho;
Phân tích hàng chậm luân chuyển.

Kết quả có thể phát hiện một phần doanh thu được ghi nhận trước khi hoàn tất điều kiện ghi nhận và một số hàng tồn kho cần xem xét về giá trị có thể thu hồi.

Giá trị thực sự của kiểm toán nằm ở cách kết nối rủi ro kinh doanh, dữ liệu kế toán và bằng chứng – không phải ở số lượng chứng từ được “tick”.

Doanh nghiệp nên làm gì khi kiểm toán viên phát hiện sai sót?

Khi phát hiện sai sót, cách xử lý chuyên nghiệp không phải là tranh luận ngay rằng “năm trước vẫn làm như vậy”.

Doanh nghiệp nên:

Xác định bản chất của vấn đề;
Kiểm tra căn cứ kế toán và pháp lý;
Đánh giá giá trị ảnh hưởng;
Xem xét ảnh hưởng đến các khoản mục liên quan;
Trao đổi bằng tài liệu và bằng chứng;
Thực hiện điều chỉnh nếu phù hợp;
Cải thiện quy trình để tránh lặp lại.

Một sai sót kế toán đôi khi là biểu hiện của vấn đề lớn hơn trong kiểm soát nội bộ.

Ví dụ, chênh lệch hàng tồn kho có thể xuất phát từ:

Quy trình nhập xuất không chặt chẽ;
Phân quyền phần mềm chưa phù hợp;
Không kiểm kê định kỳ;
Sai mã hàng;
Không đối chiếu giữa kho và kế toán.

Một cuộc kiểm toán tốt không chỉ giúp xử lý con số cuối kỳ mà còn giúp doanh nghiệp nhìn thấy khu vực cần cải thiện.

Khi nào doanh nghiệp cần thuê kiểm toán viên và công ty kiểm toán?

Nhu cầu kiểm toán có thể xuất phát từ yêu cầu bắt buộc hoặc nhu cầu tự nguyện.

Doanh nghiệp thường tìm đến dịch vụ kiểm toán khi:

Thuộc đối tượng phải kiểm toán theo quy định;
Cần báo cáo tài chính đã kiểm toán cho ngân hàng;
Chuẩn bị gọi vốn;
Có nhà đầu tư hoặc cổ đông yêu cầu;
Tham gia đấu thầu;
Thực hiện mua bán, sáp nhập;
Cần tăng độ tin cậy của thông tin tài chính;
Ban lãnh đạo muốn đánh giá lại chất lượng số liệu kế toán;
Có yêu cầu từ công ty mẹ hoặc đối tác.

Nếu mục tiêu chỉ là “có một báo cáo để nộp”, doanh nghiệp dễ lựa chọn dịch vụ dựa chủ yếu vào giá.

Nhưng nếu báo cáo được sử dụng cho quyết định tài chính quan trọng, doanh nghiệp nên đánh giá kỹ hơn:

Năng lực chuyên môn;
Kinh nghiệm ngành;
Tính độc lập;
Khả năng đáp ứng tiến độ;
Chất lượng trao đổi;
Quy trình kiểm soát chất lượng.

Cách lựa chọn kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán phù hợp

Kiểm tra tư cách pháp lý

Đây là điều kiện đầu tiên.

Doanh nghiệp cần xác định đơn vị cung cấp dịch vụ có đáp ứng các điều kiện pháp lý tương ứng với dịch vụ và mục đích sử dụng báo cáo hay không.

Đánh giá kinh nghiệm ngành

Một nhóm kiểm toán từng làm nhiều doanh nghiệp sản xuất sẽ hiểu rõ hơn các vấn đề như:

Giá thành;
Sản phẩm dở dang;
Định mức;
Hao hụt;
Phân bổ chi phí sản xuất chung.

Trong khi đó, doanh nghiệp xây dựng lại có các vấn đề đặc thù về:

Hợp đồng;
Nghiệm thu;
Chi phí dở dang;
Công nợ;
Bảo hành;
Tiến độ thực hiện.

Kinh nghiệm ngành giúp cuộc kiểm toán tập trung đúng rủi ro.

Không lựa chọn chỉ dựa trên mức phí thấp nhất

Phí kiểm toán cần được xem xét cùng:

Quy mô doanh nghiệp;
Số lượng giao dịch;
Số địa điểm;
Mức độ phức tạp;
Chất lượng hồ sơ;
Thời gian thực hiện;
Yêu cầu báo cáo.

Mức phí thấp bất thường có thể đặt ra câu hỏi về nguồn lực được bố trí cho cuộc kiểm toán.

Doanh nghiệp nên yêu cầu phạm vi công việc và cơ sở Chi phí kiểm toán và Báo giá Kiểm toán rõ ràng.

Đánh giá khả năng trao đổi

Kiểm toán là quá trình cần phối hợp.

Một đơn vị phù hợp cần:

Gửi yêu cầu hồ sơ rõ ràng;
Xác định đầu mối;
Trao đổi vấn đề kịp thời;
Giải thích căn cứ chuyên môn;
Thống nhất tiến độ;
Hạn chế phát sinh bất ngờ vào ngày phát hành báo cáo.

Kiểm toán viên có phải chịu trách nhiệm về gian lận không?

Đây là một vấn đề thường bị hiểu sai.

Trách nhiệm chính đối với việc phòng ngừa và phát hiện gian lận thuộc về ban quản trị và ban giám đốc thông qua việc xây dựng môi trường kiểm soát và hệ thống kiểm soát nội bộ phù hợp.

Trong cuộc kiểm toán báo cáo tài chính, kiểm toán viên xem xét rủi ro báo cáo tài chính có sai sót trọng yếu do gian lận hoặc nhầm lẫn và thiết kế các thủ tục phù hợp.

Tuy nhiên, kiểm toán có những giới hạn vốn có.

Các hành vi như:

Thông đồng;
Làm giả tài liệu tinh vi;
Cố ý che giấu;
Ban lãnh đạo vượt qua kiểm soát;

có thể làm tăng khó khăn trong việc phát hiện.

Vì vậy, doanh nghiệp không nên xem Kiểm toán độc lập là sự thay thế cho hệ thống kiểm soát nội bộ.

Kiểm toán viên là ai?

Giá trị thực sự của một kiểm toán viên giỏi đối với doanh nghiệp

Một kiểm toán viên có năng lực không chỉ biết đối chiếu số liệu.

Giá trị chuyên môn thể hiện ở khả năng:

Nhận diện khu vực rủi ro;
Đặt đúng câu hỏi;
Hiểu bản chất giao dịch;
Đánh giá bằng chứng khách quan;
Phân biệt sai sót đơn lẻ với vấn đề hệ thống;
Trao đổi rõ ràng với ban lãnh đạo;
Giữ vững tính độc lập và hoài nghi nghề nghiệp.

Đối với doanh nghiệp, một cuộc kiểm toán được tổ chức tốt có thể mang lại:

Báo cáo tài chính có độ tin cậy cao hơn;
Phát hiện sớm sai sót trọng yếu;
Cải thiện chất lượng hồ sơ kế toán;
Nhận diện điểm yếu kiểm soát nội bộ;
Hỗ trợ quá trình làm việc với cổ đông, nhà đầu tư và các bên liên quan.

Câu hỏi thường gặp về kiểm toán viên

Kiểm toán viên là gì?

Kiểm toán viên là người có chuyên môn thực hiện việc thu thập, đánh giá bằng chứng và đưa ra kết luận hoặc ý kiến đối với thông tin được kiểm toán theo chuẩn mực và quy định áp dụng.

Kiểm toán viên có phải là kế toán viên không?

Không. Kế toán viên chủ yếu thực hiện việc ghi nhận và lập thông tin kế toán, trong khi kiểm toán viên độc lập thực hiện kiểm tra, đánh giá và đưa ra ý kiến. Hai nghề có kiến thức liên quan nhưng vai trò và trách nhiệm khác nhau.

Kiểm toán viên có kiểm tra tất cả hóa đơn không?

Thông thường không. Kiểm toán viên áp dụng phương pháp tiếp cận dựa trên rủi ro, trọng yếu và chọn mẫu để thu thập bằng chứng kiểm toán phù hợp.

Kiểm toán viên kiểm tra những khoản mục nào?

Tùy doanh nghiệp, kiểm toán viên có thể kiểm tra tiền, công nợ, hàng tồn kho, tài sản, doanh thu, chi phí, thuế, vốn chủ sở hữu và các khoản mục khác trên báo cáo tài chính.

Báo cáo kiểm toán có những loại ý kiến nào?

Các dạng ý kiến thường gặp gồm ý kiến chấp nhận toàn phần, ý kiến ngoại trừ, ý kiến trái ngược và từ chối đưa ra ý kiến.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trước khi kiểm toán?

Doanh nghiệp nên chuẩn bị hồ sơ pháp lý, báo cáo tài chính, sổ kế toán, hồ sơ ngân hàng, công nợ, hàng tồn kho, tài sản, doanh thu, chi phí và thuế theo danh mục yêu cầu của nhóm kiểm toán.

Thuê kiểm toán viên hay thuê công ty kiểm toán?

Đối với dịch vụ kiểm toán độc lập, doanh nghiệp cần làm việc với doanh nghiệp kiểm toán đủ điều kiện cung cấp dịch vụ theo quy định và phù hợp với mục đích sử dụng báo cáo.

Xem thêm: Công ty Kiểm toán Uy tín

Chọn đúng Kiểm toán viên

Kết luận: Chọn đúng kiểm toán viên là chọn đúng chất lượng của cuộc kiểm toán

Kiểm toán viên không đơn thuần là người kiểm tra chứng từ. Đây là người sử dụng kiến thức chuyên môn, xét đoán nghề nghiệp, sự hoài nghi và bằng chứng kiểm toán để đánh giá những vấn đề có thể ảnh hưởng trọng yếu đến thông tin tài chính.

Đối với doanh nghiệp, lựa chọn đơn vị kiểm toán phù hợp cần dựa trên nhiều yếu tố: tư cách pháp lý, kinh nghiệm, năng lực chuyên môn, tính độc lập, khả năng hiểu ngành và chất lượng tổ chức cuộc kiểm toán.

Với kinh nghiệm hoạt động từ năm 2002, Công ty TNHH Kiểm toán – Tư vấn Đất Việt cung cấp dịch vụ kiểm toán theo hướng tập trung vào rủi ro trọng yếu, chất lượng bằng chứng và hiệu quả phối hợp với doanh nghiệp.

Các dịch vụ Công ty Kiểm toán Đất Việt đang cung cấp:

Dịch vụ Kiểm toán Báo cáo tài chính;
Dịch vụ Kiểm toán Xây dựng Cơ bản;
Dịch vụ Kiểm toán Nội bộ;
Dịch vụ Kiểm toán hoạt động;
Dịch vụ Kiểm toán Tuân thủ;
Dịch vụ Soát xét thông tin trên Báo cáo tài chính;
Dịch vụ Kế toán thuế;
Dịch vụ Quyết toán thuế;
Dịch vụ Hoàn thuế Giá trị gia tăng;
Dịch vụ Chuyển giá;
Dịch vụ Lập Hồ sơ xác định Giá giao dịch liên kết;
Dịch vụ Thẩm định giá tài sản;

Doanh nghiệp đang cần kiểm toán báo cáo tài chính, cần đánh giá phạm vi công việc hoặc muốn nhận danh mục hồ sơ cần chuẩn bị?

Liên hệ Công ty TNHH Kiểm toán – Tư vấn Đất Việt – Chi nhánh Thành Nam để được trao đổi về nhu cầu, phạm vi kiểm toán, tiến độ thực hiện và phương án dịch vụ phù hợp với đặc điểm doanh nghiệp.

CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN ĐẤT VIỆT - CHI NHÁNH THÀNH NAM

⭐ Website: https://kiemtoanthanhnam.com/

⭐ Trụ sở CN Thành Nam: Số 261 Trần Quốc Hoàn, Phường Cầu Giấy, Thành phố Hà Nội.

⭐ Trụ sở chính tại Hồ Chí Minh: Số 2, Huỳnh Khương Ninh, Phường Tân Định, TP. Hồ Chí Minh

⭐ Và các Chi nhánh, Văn phòng tại Đà Nẵng, Hải Phòng, Hưng Yên, Nha Trang, Bình Định,...

⭐ Hotline: 0886.85.6666 (Ms Trâm Anh)

⭐ Email: thanhnam.vietland@gmail.com